Kneza Miloša Obrenovića naša istorija beleži kao jednu kontraverznu ličnost za vreme čije vladavine je Srbija doživela procvat u mnogim društvenim oblastima, ali i kao vladara despota čije je autokratija ostala simbolom oholosti političara i državnika čija obest ruši postulate demokratije i, čak ljudskosti. Kako bilo, materijalna zaostavština iz doba njegove vladavine još uvek je i te kako vidljiva, pa tako i crkva Svetih apostola Petra i Pavla u njegovom rodnom selu Gornja Dobrinja, 20 km udaljenom od Požege, na obroncima Maljena. Pored crkve, koju je knez Miloš izgadio kao zadužbinu svom ocu Teodoru. Nedaleko od crkve, knez je u spomen na svog oca, 1860. godine podigao mali čardak sa česmom sa dve lule u podrumu na kojoj stoji uklesan datum izgradnje. Čardak je vredan spomenik narodnog graditeljsta i jednoprostorna je građevina od šašovca u drvenoj konstrukciji sa strmim piramidalnim krovom.

Pored crkve i čardaka, knez Miloš je u svom rodnom selu sagradio i školu inernatskog tipa, 1857. godine, današnje odeljenje požeške Osnovne škole „Emilija Ostojić“ . Arhitektonska autentičnost škole očuvana je do danas, čak su i delovi graditeljstva unutar škole očuvani, a na kubetu po kome je zgrada prepoznatljiva još uvek se nalazi zvono iz doba Miloša Obrenovića, koje je u to dobra na nastavu sazivalo više od 350 učenika iz oko 15 sela u tom delu požeškog kraja, a sada, na žalost i priliku našeg  života u selu, zvoni za samo tri đaka.

Knez je crkvu u Gornjoj Dobrinji sagradio na mestu stare crkve brnare, koja se pominje kao metoh manastira Nikolje. U narodu postoji priča da niko od bogobojažljivih  majstora koje je Miloš unajmio za gradnju crkve nije smeo da sruši krov brvnare i da skine krst sa nje,  i da je knez lično došao u selo, popeo se na krov, prekrstio se tri puta i rekao: „Oprosti mi, bela crkvo, što te rušiti moram, ali na ovom mestu sagradiću bolju i lepšu crkvu“. Crkva je podignuta 1822. godine.

Ploča na grobu u kome počivaju zemni ostaci Teodora, oca kneza Miloša Obrenovića, porta crkve

U arhivu Knjaževačke kancelarije za nahiju požešku (1815-1839) postoji dokument koji datira od 12. juna 1822. godine, u kome je “Vasa Popović iz Čačka obavestio kneza da se dogovorio s gospodarom Jovanom Obrenovićem koja će sela iz obadve nahije, požeške i rudničke, da  na kolima prevlače ćeramidu za crkvu u Dobrinji”(Državn ahiv NRS, građa-knj. III, Knjažeska kancelarija, nahija požeška 1815-1839, Beograd 1953.)

Jednobrodna građevina sa poligonalnom (devetostranom) apsidom, zidana od kamena i cigle, skromnog fasadnog ukrasa, a na vrhu fasade teče krovni venac bez ukrasa. Na severnom zidu crkve  su vrata, ukrašena drvorezom, uokvirena kamenom arhivoltom. Glavni portal je uokviren kamenom arhivoltom i dovratnicima koji su originalni i ukrašeni floralnim oranamentima. U luneti iznad portala, prikazani su patroni hrama u tehnici mozaika (predstava je izrađena 2014. godine). Na bočnim zidovima nalaze se prozorski otvori- na južnom tri, a na severnom četiri , od kojih je jedan  otvoren na zidu proskomidije.

Uz crkvu je podignut trospratni zvonik pokriven šindrom. Od šume koja je nekada bila oko crkve ostao je jasen kome se pripisuje starost od 300 godina, tik do porte crkve prema selu.

Posebna vrednost ove crkve je ikonostas koji je po natpisu na njemu, posvećen „Knjazu srpskom Milošu Obrenoviću I“, a darovao ga je ovoj crkvi „ Kralj Srbije Milan I, 1833.“ Godina navedena na ikonostasu obeležena je za vreme vladavine kralja Milana, budući da se radilo o jubileju-50 godina od ostvarenja srpske nacionalne autonomije /hatišerif iz 1833./, potom 25 godina od Svetoandrejske skupštine i početka druge vladavine kneza Miloša (1858-1860) i prva godišnjica proglašenja Srbije za kraljevinu i pretpostavlja se da je sve ovo bilo povod da kralj Milan daruje ikonostas crkvi u Dobrinji. Za tu svrhu kralj je angažovao mladog slikara Đorđa Krstića, koji je već postao poznat u likovnim krugovima, a i bio je kraljev stipendista za svoje slikarsko usavršavanje u Minhenu, pa je moguće da je Krstić, pored iskazanog zanimanja za ovu vrstu likovnog rada, radom na ikonostasu u Dobrinji i izvršavao moralnu obavezu prema kralju.

Ikonostas je širok 6, 45 m a visok od 4,5 m sa osnovom sastavljenom od belih dasaka  tako obojenih da se ima utisak da je od mermera. Na vrhu je Raspeće sa Bogorodicom i svetim Jovanom Bogoslovom.

U medaljonu ispod Raspeća, naslikano je Vaskrsenje Hristovo (Hristos na kamenom grobu sa zastavom na kojoj je krst). U zoni ispod ove predstave, teku četiri medaljona sa prikazima jevanđelista.

Raspored ikona, u poređenju sa tadašnjim uobičajenim, skoro obaveznim, predstavlja sasvim  izvesnu smelost umetnika. Iznad uobičajenih prestonih ikona sv. Nikole, Bogorodice sa detetom, Isusa Hrista i Sv. Jovana, umesto 12 prazničnih i 12 ikona svetih apostola, u gornjem delu ikonostasa nalaze se samo 4 ikone svetih jevanđelista i ikona Vaskrsenja, ukupno 5, i to kružnog oblika. Na severnim dverima umesto uobičajene predstave Sv. Ahanđela Mihalia, Krstić je naslikao sv. Konstanina i Sv. Jelenu, a na južnim, umesto uobičajene predstave Sv. arhiđakona Stefana, naslikane su predstave Sv. Petra i Pavla kojima je crkva posvećena.

Predstavu Vaskrsenja i jevanđelista u medaljonima, gotovo sa sigurnošću možemo pripisati Đorđu Krstiću, dok se ostale predstave u pojedinostima razlikuju od Krstićevog načina slikanja. 

U crkvi se nalazi i srebrni putir koji je knez Miloš darivao crkvu prilikom njenog osvećenja, ali i još nekoliko ikona koje su interesantne za istoriju crkvene umetnosti iz kasnijih perioda. Najzanimljiviji je prilog crvi darodavca iz Vršca-predstava Sv. Nikole rađena bojom na  somotu, koji predstavlja dragocenost sa stanovišta narodne radinosti u etnografskom smislu.

Oko crkve Sv. apstola Petra i Pavla, u duhu običaja i sa obeležjima graditeljstva XIX veka bilo je izgrađeno nekoliko sobrašica, ali su u kasnijem periodu porušene.

U porti crkve se nalazi skupina spomenika poginulima u Prvom svetskom ratu, a nekoliko njih ima vrlo zanimljive detalje kojima su majstori iskazali zavidno umeće.

Preko puta ckve uređen je Spomen kompleks knezu Milošu gde je 1990. postavljen spomenik, delo vajara Miroslava Protića, rodom iz Gornje Dobrinje.

Takođe, u selu se, na otprilike 2 km od crkve nalazi spomen ploča na mestu Miloševe rodne kuće i koja se , trenutno, nalazi na imanju-u voćnjaku privatnog vlasnika iz ovog sela.

Autor teksta: Milunka Nikolić, uz stručne konsultacije  istoričara umetnosti: Katarine Dogandžić Mićunović i Ivane Filipović, kao i uz saradnju na terenu od strane sveštenika crkve Sv. apostola Petra i Pavla u G. Dobrinji, jereja Ilije Miloševića.

Rad na terenu realizovan uz blagoslov Njegovog preosveštenstva Episkopa žičkog G. dr Justina.

Tekst je deo projekta „Sakralni biseri“ sufinansiranog od strane Ministarstva kulture i informisanja Republike Srbije.

Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here